به علت ارتباط روانشناسی با ادبیات، آثار ادبی بسیاری بر اساس نظریه های روانشناسی مورد بررسی قرار گرفته است. نجیب محفوظ، نویسنده مصری و تنها برنده ی جایزه ی نوبل از کشورهای عربی، از جمله نویسندگانی است که آثار وی قابلیت بررسی از دیدگاه روانشناسی را دارد. رمان های محفوظ، بازتاب واقعیات اجتماعی است. او به تاثیر اجتماع در داستان هایش می پردازد. شخصیت های
داستان های او با تاثیر پذیری از محیط خفقان زده همراه با ظلم و ستم، هر یک دچار عصبیت -چه کم و چه زیاد- هستند. در این کتاب تلاش گردیده عوامل تاثیر گذار شخصیت های داستانی رمان های شحاذ، زقاق المدق و بین القصرین به همراه تیپ های شخصیتی هر یک از افراد عصبی در داستان را بر اساس تیپ شناسی شخصیتی هورنای، مورد بررسی قرار دهد.